Αφήγηση

·  ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

Η Αφήγηση: Είναι η έκθεση γεγονότων η οποία διακρίνεται σε διήγηση (τριτοπρόσωπη αφήγηση με αφηγητή παντογνώστη), σε μίμηση (πρωτοπρόσωπη) ή και τριτοπρόσωπη αφήγηση με αφηγητή που συμμετέχει. Η περιγραφή: Είναι η αναπαράσταση προσώπων, τόπων, αντικειμένων, φαινομένων. Η περιγραφή συνήθως παρεμβάλλεται μέσα στην αφήγηση με στόχο την προβολή στοιχείων που αιτιολογούν τη δράση των ηρώων. Τα σχόλια: προσωπικές εκτιμήσεις, κρίσεις και σκέψεις που δεν εντάσσονται στη ροή της παράθεσης του αφηγηματικού υλικού. Ελεύθερος πλάγιος λόγος: δίνονται σε τρίτο πρόσωπο και σε ιστορικό χρόνο μύχιες σκέψεις, απόψεις και συναισθήματα ενός από τα πρόσωπα της αφήγησης. Εσωτερικός μονόλογος: αποδίδονται σκέψεις ,συναισθήματα, μύχιες επιθυμίες χωρίς τη διαμεσολάβηση του αφηγητή. Διάλογος (προσδίδει ζωντάνια, αμεσότητα, παραστατικότητα. θεατρικότητα και εκφραστική δύναμη.)

· ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ  Εσωτερική οπτική γωνία (δραματοποιημένος αφηγητής) Μεταδίδει περιορισμένη (η σχέση συγγραφέα με την ιστορία) εμπειρία, τη δική του (ο αφηγητής). Η αντικειμενικότητα παραχωρεί τη θέση της στην υποκειμενικότητα Εξωτερική οπτική γωνία (αφηγητής αμέτοχος στα δρώμενα) 

·  Ο ΑΦΗΓΗΤΗΣ Δραματοποιημένος (μεταδίδει την προσωπική του εμπειρία) α) κατά τον Wayne Booth αμέτοχος στα δρώμενα (αφήγηση σε γ΄ πρόσωπο - απών από την αφήγηση) β) κατά τον Genette: Γενικά ΟΜΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ ΑΦΗΓΗΤΗΣ (ο αφηγητής είναι ένα από τα πρόσωπα της ιστορίας) και ΕΤΕΡΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ (ο αφηγητής απουσιάζει από την ιστορία)

Ειδικότερα: ΕΞΩΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ – ΕΤΕΡΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ: αφηγητής πρώτου βαθμού που αφηγείται μια ιστορία στην οποία δεν μετέχει.

ΕΞΩΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ – ΟΜΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ: αφηγητής α’ βαθμού ο οποίος διηγείται την δική του ιστορία π.χ. αυτοβιογραφικές αφηγήσεις.

ΕΝΔΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ – ΕΤΕΡΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ : αφηγητής β’ βαθμού όπου δεν μετέχει στις δευτερεύουσες ιστορίες που διηγείται μέσα στη ροή του έργου.

ΕΝΔΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ – ΟΜΟΔΙΗΓΗΤΙΚΟΣ : αφηγητής β’ βαθμού που διηγείται τη δική του ιστορία.

ενδοδιηγητικός: ο αφηγητής που βρίσκεται στην ιστορία και τα γεγονότα που διηγείται συνιστούν μεταφήγηση

εξωδιηγητικός: είναι επιφορτισμένος με την αφήγηση των γεγονότων που συνιστούν το κείμενο.

ετεροδιηγητικός : δεν μετέχει στην ιστορία.

ομοδιηγητικός : μετέχει είτε ως πρωταγωνιστής (αυτοδιηγητική αφήγηση) είτε ως αυτόπτης μάρτυρας.

·  Η ΕΣΤΙΑΣΗ α) ΜΗΔΕΝΙΚΗ ΕΣΤΙΑΣΗ: παντογνώστης αφηγητής, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα για τα πρόσωπα κα τα πράγματα της αφήγησης (ακόμη και τις πιο μύχιες σκέψεις των προσώπων) Η απόλυτη γνώση του ισοδυναμεί με έλλειψη συγκεκριμένης οπτικής γωνίας (εστίαση μηδέν) β) ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΣΤΙΑΣΗ: αφήγηση από την οπτική γωνία ενός προσώπου. περιορισμένη γνώση. Τις αφηγηματικές πληροφορίες τις δίνει ένας από τους χαρακτήρες του έργου ή περισσότεροι. Σταθερή και μεταβλητή εσωτερική εστίαση. γ)ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΕΣΤΙΑΣΗ: ο ήρωας δρα μπροστά στα μάτια του αναγνώστη χωρίς ο τελευταίος να έχει πρόσβαση στις σκέψεις ή τα συναισθήματα του ήρωα. Ο αφηγητής λέει πολύ λιγότερα απ’ όσα γνωρίζουν τα πρόσωπα. Λειτουργία: στην εσωτερική εστίαση, η αφήγηση γίνεται πιο θερμή και οικεία. Επιτυγχάνεται ενότητα και συνοχή στο κείμενο. Ο αναγνώστης, αποδέχεται πιο εύκολα μια ιστορία που μπορεί να του φαίνεται απίθανη, όταν την αφηγείται κάποιος που έχει προσωπική εμπειρία. Στην εξωτερική εστίαση, η αφήγηση αποκτά δυναμική και ενέργεια, εξασφαλίζοντας αγωνία και ένταση στον αναγνώστη τα πρόσωπα μένουν ακρυπτογράφητα και μυστηριώδη. Στην μηδενική εστίαση έχουμε έναν “αντικειμενικό” αποστασιοποιημένο, τριτοπρόσωπο αφηγητή (σχήμα που εγκαταλείπεται από το μοντέρνο μυθιστόρημα). Η διήγηση αυτή δεν έχει την ένταση και τη συναρπαστικότητα της αναπαράστασης

Κ.Π.Καβάφης Δέησις

Έτσι βλέπει  ο ποιητής τον εαυτό του: «Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια - σ' ένα σπίτι της οδού Σερίφ· μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά».        

Το σώμα των ΚΑβαφικών ποιημάτων περιλαμβάνει:  

α. Τα 154 ποιήματα που αναγνώρισε ο ίδιος - τα Αναγνωρισμένα

β. Τα 37 Αποκηρυγμένα ποιήματά του, τα περισσότερα νεανικά σε ρομαντική καθαρεύουσα, τα οποία αργότερα αποκήρυξε,

γ. τα Ανέκδοτα, δηλαδή 75 ποιήματα που δεν εκδόθηκαν, αλλά βρέθηκαν ολοκληρωμένα στα χαρτιά του και 

δ. τα 30 Ατελή, που βρέθηκαν στα χαρτιά του, χωρίς να έχουν πάρει την οριστική τους μορφή.

Οι θεματικοί κύκλοι της καβαφικής ποίησης

Ο Καβάφης χώριζε τα ποιήματά του σε τρεις κατηγορίες: 

α)Τα ιστορικά ποιήματα που εμπνέονται κυρίως από την ελληνιστική περίοδο, και στα περισσότερα έχει εξέχουσα θέση η Αλεξάνδρεια.

β)Τα φιλοσοφικά ποιήματα που πολλοί τα αναφέρουν και ως "διδακτικά".

γ)Στα αισθησιακά ή ηδονιστικά ποιήματα, που είναι και τα πιο λυρικά, και όπου κυριαρχεί η ανάμνηση και η αναπόληση.

Η μορφή - Τα βασικά χαρακτηριστικά της ποίησης του είναι:

1. ιδιότυπη γλώσσα, μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής, με ιδιωματικά στοιχεία της Κωνσταντινούπολης

2. λιτός λόγος, με ελάχιστα επίθετα (όσα υπάρχουν έχουν πάντα ιδιαίτερη σημασία, δεν είναι ποτέ συμβατικά, κοσμητικά επίθετα)

3. ουδέτερη γλώσσα, σχεδόν πεζολογική, μακριά από τις ποιητικές συμβάσεις της εποχής. Η γλώσσα δεν αποκαλύπτει τα συναισθήματα

4. εξαιρετικά σύντομα ποιήματα

5. ιαμβικός ρυθμός αλλά τόσο επεξεργασμένος που συχνά είναι δύσκολο να διακριθεί

6. σχεδόν ολοκληρωτική απουσία ομοιοκαταληξίας

7. ιδιαίτερη σημασία στα σημεία στίξης: παίζουν ρόλο για το νόημα (πχ ειρωνεία) ή λειτουργούν ως οδηγίες απαγγελίας (πχ χαμήλωμα του τόνου της φωνής στις παρενθέσεις)

8. καβαφική ειρωνεία.

  Το ποίημα δημοσιεύτηκε στα 1898 και περιλαμβάνεται στα Αναγνωρισμένα του. Θέμα του είναι η αγωνία των ανθρώπων απέναντι σε γεγονότα που καθορίζουν τη ζωή τους, αλλά και η αδυναμία τους να ξεπεράσουν το θάνατο και να ανατρέψουν το αναπόφευκτο. Εδώ η μάνα αγωνιά για το γιο της, δεν ξέρει ότι είναι ήδη νεκρός και η Παναγία δεν μπορεί να κάνει κάτι για να αποτρέψει τη μοίρα. 

•    Ιστορία: Η μητέρα ενός ναυτικού προσεύχεται στην Παναγία να προστατεύσει το γιο της από τις τρικυμισμένες θάλασσες και να επιστρέψει σύντομα κοντά της. Ο γιος της όμως είναι ήδη νεκρός.

• Μύθος: Στην αναμέτρηση του κόσμου των ανθρώπων και του θεού, αποδεικνύεται η άγνοια και η πλάνη του ανθρώπου και η ζωή αποκτά μια τραγική διάσταση.

•  Δομή κειμένου: Το ποίημα αποτελείται από τέσσερα δίστιχα, που δεν ξεχωρίζουν νοηματικά και εκφραστικά. Αυτό ενισχύεται και από τους διασκελισμούς (το φαινόμενο κατά το οποίο το νόημα, η φράση ή μια λέξη δεν ολοκληρώνεται σε ένα στίχο αλλά συνεχίζεται και στον επόμενο).

•  Πρόσωπα: η μάνα (βιώνει αγωνία για την τύχη του γιου της. Δεν είναι μια συγκεκριμένη μάνα. Στην εικόνα της καθρεφτίζονται όλες οι μάνες των ναυτικών. Συμπεριφέρεται όπως ένας παραδοσιακός άνθρωπος που φοβάται: πηγαίνει στην εκκλησία και παρακαλά την Παναγία, μάλιστα ανάβει και ένα "υψηλό" κερί. Με την προσφορά αυτή νιώθει ότι από τη μεριά της έχει κάνει ό,τι είναι απαραίτητο για να εξασφαλίσει τη βοήθεια από το Θεό.), η Παναγία και μέσα από την προσευχή της μητέρας έμμεσα εμφανίζεται ο γιος.

• Τίτλος: "Δέησις" είναι η παράκληση της μάνας στην Παναγία να προφυλάξει το παιδί της. Η μάνα δε γνωρίζει ότι ο γιος της είναι ήδη νεκρός, άρα και η προσευχή της δεν μπορεί να εισακουστεί. Έτσι, ο τίτλος αποκτά έντονα τραγική -ίσως και ειρωνική- απόχρωση για τη ματαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Ίσως, επιβιώνει εδώ η αρχαιοελληνική αντίληψη της μοίρας και της ανάγκης, που καθορίζει την πορεία όχι μόνο του ανθρώπινου, αλλά και του θεϊκού κόσμου, ως υπέρτατος ρυθμιστής του σύμπαντος.
• Φωνές: αφηγητής

• Χρόνος: δεν υπάρχει σαφής προσδιορισμός χρόνου. Σε ένα προγενέστερο χρόνο φυσικά ό γιος έχει χαθεί στα βάθη της θάλασσας. Η σκηνή όμως χαρακτηρίζεται από γραμμική ή ευθύγραμμη κίνηση του χρόνου (:τα γεγονότα εξελίσσονται χωρίς χρονικά άλματα, επιταχύνσεις ή επιβραδύνσεις).
• Τόπος: είναι διπλός. Η θάλασσα που παρέσυρε το ναύτη και η εκκλησία όπου δέεται η μάνα.
• Τεχνικές Αφήγησης: 1)περιγραφή: η εικόνα της μάνας στην εκκλησία, 2) αφήγηση: στο τέλος, εκεί όπου ο ποιητής σχολιάζει τον τρόπο με τον οποίο ακούει η εικόνα τη δέηση της μάνας.
• Γλώσσα: ιδιότυπη. Ο ποιητής χρησιμοποιεί τύπους καθαρεύουσας π.χ. υψηλό, δέεται, εικών, υιός. Η γλώσσα όμως είναι δημοτική με κάποιους ιδιωματικούς τύπους της Κωνσταντινούπολης π.χ. πηαίνει κι ανάφτει, ξεύροντας. Τίποτα δεν είναι τυχαίο. Χρησιμοποιεί την καθαρεύουσα σε μία προσπάθεια να αποδώσει τον γύρω  κόσμο και την επίσημη γλώσσα της παροικίας της Αλεξάνδρειας. Οι ιδιωματισμοί δείχνουν την ιδιαιτερότητα της ανθρώπινης έκφρασης.
• Ύφος: απλό, κατανοητό σε α' επίπεδο και έπειτα ειρωνικό, σκοτεινό, τραγικό και δραματικό.
• Μέτρο: ίαμβος, στίχος ελεύθερος με άνισο αριθμό συλλαβών. Πολλά πεζολογικά στοιχεία. υπάρχει μια υποτυπώδης ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία, που ηχεί σαν ειρωνεία.
• Εκφραστικά μέσα: περιορισμένα στην ποίηση του Καβάφη 1)μεταφορά: «στήνει τ' αυτί» 2)προσωποποίηση: «η εικών ακούει... ξεύρωντας». Αν και δεν υπάρχουν άλλα σχήματα λόγου, κυριαρχεί η θεατρικότητα, καθώς ο ποιητής στήνει ένα σκηνικό: μια μάνα παρακαλάει για την τύχη του γιου της σε μία εκκλησία. Παράλληλα, υπάρχει και τραγική ειρωνεία: η μάνα παρακαλάει για την ασφάλεια του γιου που όμως η Παναγία γνωρίζει ότι έχει πεθάνει.

“Ιθάκη” σε ένα μικρό κόμικ.

Το μαύρο Κύμα Λουίς Σεπούλβεδα

Ο Λουίς Σεπούλβεδα γεννήθηκε το 1949 στη Χιλή, την οποία όμως υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει. Από το 1980 εγκαταστάθηκε στην Ευρώπη και συνδέθηκε με τη διεθνή οικολογική οργάνωση Greenpeace. Γράφει ακατάπαυστα γεγονότα, σχόλια και ερμηνείες, εικόνες του κόσμου που διαμορφώθηκε στους άγριους καιρούς μας.

          Το κείμενο είναι απόσπασμα από το μυθιστόρημα "Η ιστορία του γάτου που έμαθε σε ένα γλάρο να πετάει" (2001), το οποίο -μεταξύ άλλων- εξετάζει το θέμα της ρύπανσης των θαλασσών. Το έργο εκτυλίσσεται στο λιμάνι του Αμβούργου με πρωταγωνιστή το γάτο Ζορμπά, που υπόσχεται σε μία ετοιμοθάνατη από τη μόλυνση γλαροπούλα, να κλωσήσει ο ίδιος το αυγό της, να μεγαλώσει το γλαρόπουλο και να του μάθει να πετάει.

      Ιστορία:  Η Κενγκά, ένας θηλυκός γλάρος πέφτει σε μία πετρελαιοκηλίδα. Καλύπτεται ολόκληρη από την παχύρρευστη μάζα και αρχικά νομίζει ότι τυφλώθηκε. Σιγά σιγά και μετά από πολλές βουτιές τα μάτια της καθαρίζουν και προσπαθεί να πετάξει. Παρά τις αποτυχίες δεν το βάζει κάτω με την ελπίδα ότι ο ήλιος θα λιώσει το πετρέλαιο που την έχει καλύψει. Όταν αυτό τελικά δεν γίνεται, χάνει τις δυνάμεις της και αρχίζει και πέφτει, κλείνει τα μάτια και με όλη της τη δύναμη πετά μανιασμένα. Όταν τα ξανανοίγει βλέπει μπροστά της την εκκλησία του Αγίου Μιχαήλ.

     

Ο δρόμος για τον Παράδεισο είναι μακρύς

Μαρούλα Κλίαφα

Ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μακρύς

Αποτελεί απόσπασμα του επιστολικού μυθιστορήματος Ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μακρύς, το οποίο έχει ιδιωτικό ή προσωπικό χαρακτήρα.

Ιστορία: δύο κορίτσια, η Βερόνικα και η Ελένη επικοινωνούν με επιστολές, στις οποίες αφηγούνται γεγονότα από τη ζωή τους και περιγράφουν σκέψεις και συναισθήματα.    Θεματικά κέντρα: α)Ο «ξένος» στη σύγχρονη κοινωνία και β)σύγχρονη πολυπολιτισμική και πολυεθνική κοινωνία και ανάγκη αποδοχής του «διαφορετικού».

    Μύθος: Πολλοί άνθρωποι αρνούνται να αποδεχθούν τη διαφορετικότητα.

Ο παππούς και το εγγονάκι

Λέων Τολστόι                                    
Ο παππούς και το εγγονάκι

Διήγημα: είναι ένα από τα 3 είδη (νουβέλα, μυθιστόρημα)         

Χαρακτηριστικά του:             

α)συντομία

β)πυκνότητα γλώσσας και περιεχομένου

γ)λιτότητα εκφραστικών μέσων – απλή πλοκή (ευθύγραμμη εξέλιξη γεγονότων)

δ)αληθοφάνεια (η ιστορία θα μπορούσε να είναι αληθινή)

ε)έχει συγκεκριμένο χώρο και χρόνο

στ)θέματα από την καθημερινή ζωή

ζ)ένας κεντρικός ήρωας που περιστοιχίζεται από άλλους δευτερεύοντες.

Το πιο γλυκό ψωμί

Λαϊκό παραμύθι                                     
Το πιο γλυκό ψωμί       

Το παραμύθι: 

α)ψυχαγωγεί τους ανθρώπους  

β)διευρύνει τη φαντασία και τις γνώσεις τους

γ)καλλιέργησε την αφήγηση και έγινε πρόδρομος της λογοτεχνίας  

δ)μας δίνει πληροφορίες για το παρελθόν και

ε)αποτελεί μαζί με το δημοτικό τραγούδι τη σημαντικότερη γλωσσική και λογοτεχνική εκδήλωση του λαού. 
    Σύμφωνα με το περιεχόμενό τους διακρίνονται σε μυθικά, εξωτικά, διηγηματικά, θρησκευτικά, σατιρικά, ιστορίες με ζώα (Αίσωπος) κ.α. Τα παραμύθια μιας χώρας είναι συνήθως παραλλαγές ενός παγκόσμιου προτύπου.